Թայերենի մասին

Որտե՞ղ են խոսում թայերեն

Թայերենը Թաիլանդի պաշտոնական լեզուն է՝ երկիր, որի բնակչությունը մոտ 70 միլիոն է։ Ստանդարտ թայերենը (կենտրոնական բարբառ, հիմնված Բանգկոկի խոսվածքի վրա) հասկանում է երկրի գրեթե ամբողջ բնակչությունը, թեև տանը և առօրյայում շատերը խոսում են տարածաշրջանային լեզուներով ու բարբառներով՝ իսանական (մերձավոր լաոսերենին) հյուսիս-արևելքում, հյուսիսային քամ-մուանգ, հարավային փակթայ։ Թայերենը այս խայտաբղետ լեզվական պատկերը միավորում է մեկ մշակութային ու պետական տարածքի մեջ։

Թաիլանդի սահմաններից դուրս թայերենը հասկանում են Կամբոջայի և Լաոսի սահմանամերձ շրջաններում. լաոսերենն այնքան մոտ է թայերենին, որ շատ լաոսցիներ ազատորեն դիտում են թայական հեռուստատեսություն առանց թարգմանության։ Փոքր թայախոս համայնքներ կան Մալայզիայում, իսկ թայ աշխատանքային միգրանտներն աշխատում են Իսրայելում, Հարավային Կորեայում և Պարսից ծոցի երկրներում։

Թաիլանդը աշխարհի ամենաայցելվող երկրներից է. տարեկան մինչև 30-40 միլիոն զբոսաշրջիկ։ Այստեղ ապրում են հարյուրավոր հազարավոր էքսպատներ և թվային քոչվորներ, իսկ Փուկեթն ու Պատայան վաղուց դարձել են ռուսալեզու անշարժ գույքի ձեռքբերման և տեղափոխման հանրաճանաչ վայրեր. սա թայերենը դարձնում է գործնական հմտություն երկրում երկարաժամկետ ապրելու համար, ոչ միայն արձակուրդի։

Լեզվաընտանիք և պատմական արմատներ

Թայերենը պատկանում է թայ-քադայական լեզվաընտանիքին՝ թայական լեզուների հարավ-արևմտյան խմբին։ Նրա մերձավոր ազգականներն են լաոսերենը (գրեթե փոխհասկանալի թայերենի հետ) և Մյանմայի շանական լեզուն։ Թայ ժողովուրդները ժամանակակից Թաիլանդի տարածք են եկել մի քանի դար առաջ՝ գաղթելով Չինաստանի հարավից, որտեղ մինչ օրս ապրում են ազգակից թայական ժողովուրդներ։

Թայական գիրը ստեղծվել է 1283 թվականին Ռամքամհենգ թագավորի կողմից. այս մասին պատմում է Սուխոթայից հայտնաբերված հայտնի քարե ստելան՝ թայական գրի հնագույն պահպանված հուշարձանը։ Ինքնին գիրը ծագում է հին խմերական այբուբենից, իսկ վերջինս, իր հերթին, հարավահնդկական բրահմի գրից։ Այստեղից բացատրվում է սանսկրիտից և պալիից փոխառությունների առատությունը, որոնք եկել են բուդդիզմի և խմերական արքունական մշակույթի հետ միասին. թայերենի բարձրաոճ ու կրոնական բառապաշարը գրեթե ամբողջովին ունի հնդկական արմատներ։

Լեզուն շարունակել է զարգանալ Այյութայայի և Ռատանակոսինի (ժամանակակից Բանգկոկ) ժամանակաշրջաններում, իսկ XX դարում կենտրոնական բանգկոկյան բարբառը հաստատվեց որպես ստանդարտ՝ պարտադիր դպրոցների, ԶԼՄ-ների և պետական հիմնարկների համար, մինչդեռ տարածաշրջանային լեզուներն ու բարբառները պահպանվել են բանավոր հաղորդակցության մեջ։