ინდონეზიური ენის შესახებ

სად ლაპარაკობენ ინდონეზიურად?

ინდონეზიური ენის გეოგრაფია თავისი კონცენტრაციითა და მასშტაბით აოცებს. ინდონეზიური ინდონეზიის, მსოფლიოში მოსახლეობით მეოთხე ქვეყნის, ოფიციალური ენაა. 270 მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს ამ კუნძულოვან სახელმწიფოში, ხოლო 43 მილიონისთვის ინდონეზიური მშობლიური ენაა. კიდევ დაახლოებით 150 მილიონი მას მეორე ენად იყენებს ამ წარმოუდგენლად მრავალეროვან ქვეყანაში ეთნიკური ურთიერთობებისთვის.

ინდონეზია ინდოეთის ოკეანესა და წყნარ ოკეანეს შორის გადაჭიმული 17 ათასზე მეტი კუნძულისგან შემდგარი არქიპელაგია. მთავარი კუნძულებია იავა, სადაც ქვეყნის მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ცხოვრობს, სუმატრა, კალიმანტანი (ბორნეოს ინდონეზიური ნაწილი), სულავესი და ბალი. ამ კუნძულებზე ასობით ადგილობრივ ენასა და დიალექტზე ლაპარაკობენ, მაგრამ ინდონეზიური მთელი არქიპელაგის გამაერთიანებელ ენად, lingua franca-დ, ემსახურება. მის გარეშე სხვადასხვა კუნძულის მკვიდრნი უბრალოდ ვერ გაუგებდნენ ერთმანეთს.

ინდონეზიის ფარგლებს გარეთ ინდონეზიურ ენას მეზობელ ქვეყნებში ესმით. მალაიზიაში, სინგაპურში, ბრუნეიში და აღმოსავლეთ ტიმორში მჭიდროდ ნათესავ ენებზე — მალაიურსა და ტეტუმზე — ლაპარაკობენ. ინდონეზიური დიასპორა მთელ მსოფლიოშია გაბნეული: მნიშვნელოვანი თემები არსებობს ნიდერლანდებში (ყოფილ მეტროპოლიაში), ავსტრალიაში, საუდის არაბეთსა და აშშ-ში. თუ ინდონეზიური და მალაიური ერთი ენობრივი ჯგუფის ყველა მოლაპარაკეს გავითვალისწინებთ, 300 მილიონზე მეტი ადამიანი გამოვა.

ენობრივი ოჯახი და ისტორიული ფესვები

ინდონეზიური ავსტრონეზიულ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება — მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდესს, რომელიც მადაგასკარიდან აღდგომის კუნძულამდე ენებს აერთიანებს. მისი უახლოესი ნათესავებია მალაიური, ტაგალოგი (ფილიპინური), იავური, სუნდანური და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და ოკეანეთის მრავალი სხვა ენა. არსებითად, ინდონეზიური მალაიური ენის სტანდარტიზებული ფორმაა.

მალაიური საუკუნეების განმავლობაში იყო რეგიონის სავაჭრო ენა. როცა XX საუკუნის დასაწყისში ინდონეზიელმა ნაციონალისტებმა დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ერთიან ენას ეძებდნენ, მათ შეგნებულად აირჩიეს მალაიური და არა იავური — უდიდესი ეთნიკური ჯგუფის ენა. ეს გენიალური პოლიტიკური ნაბიჯი იყო: მალაიური ნეიტრალური იყო, არცერთი ეთნიკური ჯგუფის დომინირებასთან არ ასოცირდებოდა და უკვე გამოიყენებოდა როგორც სავაჭრო ენა მთელ არქიპელაგში.

1928 წელს ახალგაზრდობის კონგრესზე დაფიცება გაისმა: «ერთი ქვეყანა — ინდონეზია, ერთი ხალხი — ინდონეზიელი, ერთი ენა — ინდონეზიური». 1945 წელს დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ინდონეზიური სახელმწიფო ენად იქცა. გასული ათწლეულების განმავლობაში ის მნიშვნელოვნად გამდიდრდა, შთანთქა სიტყვები იავურიდან, სუნდანურიდან, არაბულიდან, სანსკრიტიდან, ჰოლანდიურიდან და ინგლისურიდან, და სრულფასოვან თანამედროვე ენად ჩამოყალიბდა.